प्रथमं शैलपुत्री च द्वितीयं ब्रह्मचारिणी
तृतीयं चन्द्रघण्टेति कुष्माण्डेति चतुर्थकम्
पञ्चमं स्कन्दमातेति षष्ठं कात्यायनीति च
सप्तमं कालरात्रीति महागौरीति चाष्टमम्
नवमं सिद्धिदात्री च नवदुर्गाः प्रकीर्तिताः
अर्थात प्रथम शैलापुत्री, दोश्रो ब्रह्माचारिणी, तेश्रो चन्द्रघण्टा, चौंथो कुष्माण्डा, पाँचौ स्कन्दमाता, छैटौं कात्यायनी, सातौँ कालरात्री, आठौँ महागौरी र नवौं सिद्धिदात्री गरी नवदुर्गा भनिन्छ |
शैलापुत्री, ब्रह्माचारिणी र चन्द्रघण्टा (स्थिरता, साधना र सजगता): हिमालयकी
छोरी शैलपुत्री ले जीवनको दृढ सुरुवात र मानसिक स्थिरता लाई
जनाउँछिन्। ब्रह्मचारिणी जो कठोर तपस्या र
संयमकी देवीका रुपमा लिइन्छ जसले लक्ष्य
प्राप्तिका लागि आवश्यक कठोर अनुशासन, तपस्या र निरन्तरता सिकाउँछिन्। चन्द्रघण्टा जो मस्तकमा घण्टा आकारको आधा चन्द्रमा धारण गरेकी शान्तिका साथै वीरताकी देवीको रुपमा चिनिन्छ। उनको
यो रूप शान्तिका साथै दुष्टहरूको विनाशका लागि तयार रहेको तत्परताको प्रतीक हो।
उहाँको घण्टाको आवाजले असुरहरूको मनमा भय उत्पन्न गराउँछ। उनको यो रुपले बाहिरी कोलाहलका बीच आन्तरिक सजगता, एकाग्रता र मानसिक सन्तुलनलाई बुझाउछ ।
कुष्माण्डा, स्कन्दमाता
र कात्यायनी (सिर्जना, नेतृत्व र सङ्घर्ष): कुष्माण्डा जो आफ्नो मन्द मुस्कानले ब्रह्माण्डको सृष्टि
गर्ने देवीको रुपमा चिनिन्छ।आन्तरिक रूपमा केन्द्रित भएपछि मानिसभित्र रचनात्मक
ऊर्जा र उत्साहको जन्म हुन्छ भन्ने बताउछिन् । स्कन्दमाता जो भगवान कार्तिकेय
अर्थात स्कन्दको माताको रुपमा पुजिन्छिन जसले आफ्ना छोरालाई असुरको विरुद्धमा लड्न
सेनापतिको रुपमा विकास गर्छिन्। यो रुपले मानिसलाई समाज र परिवारको संरक्षण गर्ने जिम्मेवारी र
नेतृत्वतर्फ अघि बढ्न प्रेरणा दिन्छ । कात्यायनी
देवी जो ब्रह्मा विष्णु र महेश्वरको तेजले उत्पत्ति भएकी (आदिशक्तिलाई पुत्रीको
रुपमा प्राप्त गर्न कात्यायन ऋषिले आराधना
गरेकोले उनको आश्रममा प्रकट भएकी पनि उल्लेख छ ) जसले शक्तिशाली असुर महिषासुरको वध
गर्छिन्।आफ्नो जिम्मेवारी रक्षाका
लागि आवश्यक पर्दा मानिसले कात्यायनी जस्तै निडर, दृढ र सत्यका लागि लड्ने व्यवहार देखाउनुपर्छ।
कालरात्री, महागौरी र सिद्धिदात्री (अहंकार भंग, शुद्धीकरण र पूर्णता): शुम्भ निशुम्भ तथा
तिनका सेनापतिद्वय चण्ड र मुण्ड तथा
महापराक्रमी राक्षस रक्तबीज को वध गर्ने क्रममा देवी महाकाली (कालरात्रि रूप) को
प्रकटीकरण भएको हो । रक्तबीजको शरीरबाट खसेको हरेक थोपा रगतबाट अर्को राक्षस
जन्मिने जटिल परिस्थितिमा उहाँले नै रगत भुइँमा खस्न नदिई पान गर्दै रक्तबीजको वध
गर्नुभएको थियो। मानिसले आफ्नो भित्री अन्धकार र अहंकारलाई कालरात्रि
को रूपमा नष्ट गर्नुपर्छ। यस कठिन संकटपछि मन र बुद्धि पूर्ण रूपमा कञ्चन र
स्पष्ट भई महागौरी स्वरूपमा रूपान्तरण हुन्छ। अन्ततः, मानिसले सिद्धिदात्री का रूपमा आत्मज्ञान र परम सन्तुष्टि प्राप्त
गर्छ।
No comments:
Post a Comment